Water besparen en afvalwater zuiveren

Steeds vaker in de pers:
Mondiaal dreigende watertekorten, ook in Nederland waar goed en veilig drinkwater steeds duurder wordt.
Toenemende watervervuiling en riolering die langzamerhand onbetaalbaar wordt. Wat doen we er aan? Mogen we een paar suggesties doen?

Het riool: van zegen tot ramp
Het is nog helemaal niet zo lang geleden, begonnen in 1870 met de aanleg van het rioolstelsel, dat wij ons hebben onttrokken aan een natuurlijke kringloop, die daarvoor heeft bestaan ongeveer zolang de mens landbouw bedreef. Mogen wij onze voorouders dit kwalijk nemen? Neen, want in vele dichtbevolkte steden werd het probleem van de menselijke afval door het ontbreken van sanitaire voorzieningen ondraaglijk en leverde een gevaar op voor de volksgezondheid. Het rioolstelsel bracht de zo noodzakelijke hygiëne, al is het van belang er op te wijzen, dat de meerderheid van Nederlandse medici destijds nog tegen riolering was.
Zij toonden zich daarentegen voorstander van het in Amsterdam en Dordrecht rond 1870 toegepaste Liernur-stelsel. Dat was een vacuümtoiletsysteem, dat de menselijke faecaliën via een buizenstelsel met onderdruk afvoerde naar tanks, waarvan de inhoud uiteindelijk belandde bij boeren in de Haarlemmermeer. Zij waren graag bereid om voor deze mest te betalen. Helaas heeft het Liernur-stelsel het niet gehaald, omdat de mensen het vacuümtoilet ook gingen gebruiken voor het wegspoelen van vuil water. In een luxewijk in Amsterdam-zuid (waar tegelijkertijd de eerste spoeltoiletten waren geïnstalleerd) deed men dat immers ook! De inhoud van de spoeltoiletten der beter gesitueerden belandde overigens gewoon in de Amstel, waarmee het rioolstelsel zijn opmars onder het motto: spoel en vergeet kon beginnen. De boeren in de Haarlemmermeer haakten af toen het teveel aan water de mest onbruikbaar maakte.
Sindsdien hebben wij gelukkig over ziektes, hygiëne en gezondheid veel geleerd. Zoveel, dat het nu, na ruim honderddertig jaar, tijd is om aandacht te gaan vragen voor systemen, die het waterverspillende en kostbare riool overbodig kunnen maken.
Onze omgang met het water heeft nog een ander gevolg: we bedienen ons van een buizen- en wegdekinfrastructuur, die bijna niet meer te betalen is. De Rotterdamse stedenbouwkundige ir. A. Matton zei bij ons op een studiedag in 1998 over zijn stad: "binnen tien jaar zal Rotterdam failliet gaan aan zijn infrastructuur rond de riolering." Landelijk betekent dit bijvoorbeeld ook, dat het, door het rioolstelsel steeds duurdere, 'bouwrijp' maken van de grond zelfs de sociale woningbouw bedreigt. Prof. Ir. Kristinsson, hoogleraar (em) aan de TU-Delft, heeft recentelijk berekend, dat bij een zogenaamde 'lichte', d.w.z. rioolvrije en wegen-infrastructuurarme stedenbouw voor het nu gangbare bedrag drie maal zoveel kan worden gebouwd. Het Nonolet en het zuiveren en hergebruiken van je afvalwater kan niet alleen voor een aanzienlijke waterbesparing zorgen, het kan het rioolstelsel in woonwijken overbodig maken.